Enzymen – onze stille spijsverteringskracht

Je spijsvertering is een geniaal systeem. Je stopt er iets in dat volledig lichaamsvreemd is – pizza, een salade of een broodje kaas – en het wordt afgebroken tot piepkleine bouwsteentjes die, zodra ze in jouw lichaamscellen aankomen zorgen voor energie, vitaliteit en veerkracht. Zodra één radertje hapert, verloopt dit hele proces minder soepel.  

Door Rineke Dijkinga

Eten is bedoeld om jou te voeden en je levenslust en kracht te geven. De kwaliteit van wat je in je mond stopt doet ertoe. Voedsel moet voldoende basisvoedingsstoffen bevatten om überhaupt energie te kunnen leveren. Maar zelfs het gezondste eten kan pas iets voor je doen als het ook écht wordt verteerd. ‘Niet wat je eet, maar wat je verteert, komt je ten goede’, zeggen ze niet voor niets.  

Over gezond eten ga ik het hier slechts zijdelings hebben. Ik neem je mee in de wonderlijke wereld van spijsverteringsenzymen: kleine, slimme katalysatorstofjes die voedsel afbreken tot minuscule, opneembare voedingsstoffen. Als je spijsvertering niet goed verloopt, kan dat zich uiten in vage klachten waar artsen niet altijd een duidelijke diagnose voor hebben, zoals vermoeidheid en een verminderde energie en vitaliteit. Door bewust voedzaam en genoeg enzymen te eten, help je je spijsvertering een handje. 

Wat zijn enzymen en wat doen ze? 

Enzymen zijn kleine, actieve eiwitten die helpen om voedsel af te breken tot voedingsstoffen die je lichaam kan opnemen. Zonder enzymen als hulpstof (katalysator) blijft eten onverteerd: te groot en te zwaar. Pas als je eten door enzymen in kleine stukjes tot voedingsstoffen is ‘geknipt’, kunnen je darmen het opnemen en kan je lichaam het gebruiken als energie of bouwstof. De energie die door de vertering is ontstaan wordt verbruikt, en de afvalstoffen (als bijproduct van de vertering) worden uitgescheiden door zweet, urine en ontlasting. 

Een tekort aan enzymen merk je meestal snel: een opgeblazen gevoel, darmdisbalans, constipatie, diarree, buikpijn, vermoeidheid na het eten, een trage spijsvertering of altijd kouwelijk zijn. En als logisch gevolg… ook al eet en leef je gezond, je ervaart te weinig energie of vitaliteit. Ook je leverontgifting wordt door bepaalde antioxidant-enzymen in goede banen geleid.  

Hoe kom je aan enzymen? 

Om enzymen te maken heeft je lichaam de juiste bouwstoffen nodig. Dat zijn vooral voldoende eiwitten, vitaminen en mineralen. Enzymen worden opgebouwd uit eiwitten, en vitaminen en mineralen zijn in veel gevallen nodig om deze enzymen te activeren en goed te laten functioneren. Als dat allemaal goed gaat, worden er enzymen aangemaakt in je speekselklieren, maag, alvleesklier, darmen en je lever. 

Enzymen kunnen ook in je voeding zitten. Vooral verse, onbewerkte voeding bevat van nature enzymen die de vertering ondersteunen. Dat bespaart het lichaam energie, omdat het minder enzymen zelf hoeft aan te maken. Die vrijgekomen energie, eiwitten en voedingsstoffen kunnen dan worden ingezet voor andere processen die bijdragen aan gezondheid, herstel en vitaliteit. Om je lichaam te ondersteunen bij het hebben en aanmaken van voldoende enzymen, zijn de volgende voedingsgroepen belangrijk: 

• Eiwitrijke voeding: zoals peulvruchten, eieren, vis, vlees, gefermenteerde zuivel, noten en zaden. 
• Vitaminen en mineralen: vooral alle B-vitaminen, magnesium, zink en sporenelementen spelen een belangrijke rol. 
• Rauwe groenten en fruit: zoals papaja, ananas, vijgen, kiwi, rijpe bananen, mango en avocado. 
• Gefermenteerde producten: zoals zuurkool, kefir, kimchi, miso, tempeh en tamari. 
• Kiemen en microgroenten: vooral ontkiemde groentezaden, pitten, noten en peulvruchten en broccolikiemen in het bijzonder. 
• Honing en bijenpollen 
• Specerijen zoals gember, curcumine, capsaïcine, piperine, gember, fenegriek en asafoetida. 

Een tekort aan enzymen 

Wanneer je voeding vooral bestaat uit sterk bewerkt of onvolwaardig eten, zoals fastfood en kant-en-klaarmaaltijden met te weinig eiwitten, krijgt je lichaam minder essentiële vitaminen, mineralen en sporenelementen binnen die nodig zijn voor de aanmaak van enzymen. Daardoor moet het extra hard werken om voldoende enzymen te produceren. Omdat het westerse voedingspatroon nog maar voor een klein deel uit rauw en onbewerkt voedsel bestaat, neemt de kans op enzymtekorten toe. Bovendien heeft dit voedingspatroon een negatieve invloed op het darmmicrobioom, waardoor ook andere onderdelen van de spijsvertering minder goed functioneren. Uiteindelijk geldt dat zelfs gezonde voeding pas effect heeft als je lichaam die goed kan verteren. 

Meer factoren die je enzymen doen haperen zijn: 

Stress 
Bij langdurige stress maakt de maag minder maagzuur aan en daardoor ook minder pepsine (het enzym dat eiwitten afbreekt). Eiwitten worden dan niet goed geknipt in aminozuren.  

Een verstoorde zuur-base balans 
Enzymen functioneren alleen goed binnen een bepaald pH-gebied. Een sterk verzurend voedingspatroon kan die balans verstoren, waardoor enzymen minder effectief worden. Hetzelfde geldt voor een verstoorde temperatuurregulatie, zoals vaak voorkomt bij uitputting of schildklierklachten.  

Een verstoord darmmicrobioom 
Gezonde darmbacteriën produceren onder meer lactase voor de afbraak van lactose, ondersteunen de vetvertering en helpen via het enzym fytase bij het afbreken van fytinezuur, wat belangrijk is voor een goede opname van mineralen. Ook het DPP-IV-enzym speelt een rol: dit breekt exorfinen uit voeding af, stoffen die anders de darm kunnen beschadigen en zelfs invloed kunnen hebben op het brein. Wanneer deze enzymprocessen niet goed verlopen, kan dat negatieve gevolgen hebben voor zowel spijsvertering als vitaliteit. Een disbalans in de darmen kan leiden tot verstoring van spijsverteringsenzymen – maar andersom geldt dit net zo goed. 

Teveel drinken tijdens of vlak na de maaltijd 
Maagsappen zijn essentieel voor de voorvertering van eiwitten. Wanneer je veel drinkt, worden deze sappen verdund en kunnen eiwitten niet goed worden gesplitst. 

Teveel suikers en koolhydraten 
Dit zorgt ervoor dat de alvleesklier overbelast is door de productie van insuline, en daardoor geen spijsverteringsenzymen kan aanmaken.  

Een verstoord circadiaans ritme 
Alle processen in ons lichaam en brein verlopen volgens zogenoemde circadiane ritmes. Overdag zijn opname, vertering en metabole enzymactiviteit actief. In de nacht verschuift de focus juist naar herstel, reparatie en uitscheiding. Die fases raken verstoord wanneer we structureel eten tegen onze biologische klok in – bijvoorbeeld laat op de avond of ’s nachts, maar ook wanneer het slaapritme regelmatig wordt onderbroken. 

Teveel toxines, zware metalen en chemische stoffen 

In onze leefomgeving, voeding en ons water komen steeds meer chemische toxines voor. Dat zorgt voor een dagelijkse, gestage belasting van het lichaam. Deze stoffen kunnen op verschillende manieren de enzymwerking blokkeren, verminderen of zelfs volledig verstoren: 

• Sommige chemische stoffen nemen letterlijk de plek in waar een enzym zijn werk moet doen. Je kunt het vergelijken met een sleutelgat waar kauwgom in zit: de sleutel past niet meer en het slot kan niet worden geopend. Het enzym wordt zo geblokkeerd en kan zijn taak niet meer uitvoeren. Bepaalde pesticiden blokkeren enzymen die nodig zijn om zenuwprikkels af te breken, waardoor signalen te lang actief blijven en het lichaam overbelast raakt. Ook zware metalen kunnen enzymen verstoren, bijvoorbeeld in de alvleesklier, waardoor de insulineaanmaak kan gaan haperen. 

• Veel chemische stoffen zorgen voor een toename van vrije radicalen in het lichaam. Dit zijn agressieve deeltjes die cellen en enzymen kunnen beschadigen. Wanneer enzymen hun structuur verliezen, functioneren ze minder goed. Dit uit zich vaak in vermoeidheid, een gebrek aan energie en een algemeen gevoel van futloosheid. 

• Sommige chemische stoffen kunnen ervoor zorgen dat het lichaam simpelweg minder enzymen aanmaakt. Ze beïnvloeden hormonen of genen die bepalen hoeveel enzymen worden geproduceerd. Met name hormoonverstorende stoffen, zoals bepaalde plastics en bestrijdingsmiddelen, kunnen de aanmaak van spijsverterings- en ontgiftingsenzymen verminderen. Het gevolg is dat voedsel minder goed wordt verteerd en afvalstoffen langer in het lichaam blijven circuleren. 

• Toxines kunnen de enzymen die juist bedoeld zijn voor ontgifting overbelasten. De lever gebruikt een uitgebreid enzymsysteem om schadelijke stoffen onschadelijk te maken. Wanneer er te veel toxines tegelijk binnenkomen, raken deze enzymen overbelast. Ze zijn dan zo druk met opruimen dat andere taken blijven liggen. Alcohol, medicatie en chemische toevoegingen worden allemaal door dezelfde leverenzymen verwerkt. Bij overbelasting verloopt de ontgifting trager en blijven schadelijke stoffen langer aanwezig in het lichaam. 

• Chemische stoffen hebben vooral een zeer negatieve invloed op de darmen. Ze kunnen het darmmicrobioom verstoren en daarmee indirect opnieuw de enzymwerking ondermijnen, zoals eerder beschreven bij een verstoord microbioom. 

Als alleen voeding niet (meer) voldoende helpt 

Zijn je klachten al langere tijd aanwezig of zo hevig dat voeding alleen onvoldoende effect heeft? Of spelen er onderliggende aandoeningen, zoals chronische ontstekingen, hormonale ontregeling of darmproblemen? Dan kan het zinvol zijn om verder te kijken dan voeding alleen. 

Een orthomoleculair of natuurgeneeskundig arts of therapeut kan helpen om gericht te onderzoeken waar de verstoring zit en welke ondersteuning nodig is. In sommige situaties kunnen spijsverteringsenzymen als supplement worden ingezet om de vertering tijdelijk te ondersteunen. Ook de gemmotherapie (een vorm van kruidengeneeskunde) kent krachtige middelen die bovendien allerlei enzymen bevatten. Belangrijk daarbij is: doe dit altijd onder deskundige begeleiding. Het lukraak slikken van enzympreparaten kan juist een averechts effect hebben. Denk aan verstoring van het darmslijmvlies, ongewenste interacties met medicatie of een verstoorde opname van voedingsstoffen, zoals foliumzuur. 

Aan de slag 

Enzymwerking vormt een stille, maar cruciale basis van je gezondheid. Door te zorgen voor rust, regelmaat, een goed functionerende spijsvertering en enzymrijke voeding, geef je je lichaam de beste voorwaarden om zichzelf te ondersteunen en herstellen. Begin klein: kies één of twee aanpassingen die bij jou passen, en kijk wat dat doet. Je lichaam laat vaak verrassend snel merken wanneer het beter wordt ondersteund. 

Gelezen in Homeopathie Magazine HM2-2026

Bronnen: 

• Burlando, B., & Cornara, L. (2013). Honey in dermatology and skin care: A review. Journal of Cosmetic Dermatology, 12(4), 306–313. https://doi.org/10.1111/jocd.12058 
• Choe, U., Yu, L. L., & Wang, T. T. Y. (2018). The science behind microgreens as an exciting new food for the 21st century. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 66, 11519–11530. 
• Gore, A. C., Chappell, V. A., Fenton, S. E., Flaws, J. A., Nadal, A., Prins, G. S., Toppari, J., & Zoeller, R. T. (2015). Endocrine-disrupting chemicals. Endocrine Reviews, 36(6), E1–E150. https://doi.org/10.1210/er.2015-1010 
• Hertzler, S. R., & Clancy, S. M. (2003). Kefir improves lactose digestion and tolerance. Journal of the American Dietetic Association, 103(5), 582–587. https://doi.org/10.1053/jada.2003.50111 
• Kikuchi, M., Ushida, Y., Shiozawa, H., Umeda, R., Tsuruya, K., Aoki, Y., Suganuma, H., & Nishizaki, Y. (2015). Sulforaphane-rich broccoli sprout extract. World Journal of Gastroenterology, 21(43), 12457–12467. https://doi.org/10.3748/wjg.v21.i43.12457 
• Kunde, H., Ioannou, E. I., Chovatiya, J., Jagani, R., Charisiadis, P., Arora, M., Andra, S. S., & Makris, K. C. (2025). Exposomics analysis. Environment International, 202, 109682. https://doi.org/10.1016/j.envint.2025.109682 
• Lambeir, A.-M., Durinx, C., Scharpé, S., & De Meester, I. (2003). Dipeptidyl-peptidase IV. Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences, 40(3), 209–294. 
• McHill, A. W., Phillips, A. J., Czeisler, C. A., Keating, L., Yee, K., Barger, L. K., Garaulet, M., Scheer, F. A., & Klerman, E. B. (2017). Circadian timing and body fat. American Journal of Clinical Nutrition, 106(5), 1213–1219. https://doi.org/10.3945/ajcn.117.161588 
• Natura Foundation. (z.d.). Spijsverteringsenzymen. https://www.naturafoundation.nl/kennisbank/nutrienten/overige-categorieen/spijsverteringsenzymen 
• Orthokennis. (z.d.). Spijsverteringsenzymen. https://www.orthokennis.nl/artikelen/spijsverteringsenzymen