Wildplukken en onkruid: onze vergeten rijkdom?
Heb jij ook weleens gedacht:
Onkruid, wat moet je ermee?
(Her)ontdek de voordelen van “onkruiden” als het gaat om jouw (darm)gezondheid, de gezondheid van de planeet, de diversiteit en voedingswaarde op je bord en je verbinding met de natuur.
Kortom: ga weer de natuur in om meer vitaliteit op je bord én in je leven te krijgen.
Maar… zorg wel voor wat basiskennis over de do’s en de don’ts.
Wildplukken en onkruiden – meer dan zomaar groen
Pas toen bestrijdingsmiddelen en de farmacie hun intrede deden, raakten onkruiden wat in de vergetelheid. Maar ik ben ervan overtuigd dat ze ons leven op talloze manieren kunnen verrijken: ze voeden jou, de bodem waarop ons voedsel geteeld wordt en het voedt je verbinding met de natuur – mits met zorg en respect toegepast.
Ik blijf ze dan ook met liefde onkruiden noemen, als een geuzennaam: voor iets dat eerst bespot, daarna geëerd wordt.
Dit artikel pretendeert niet compleet te zijn. Daarvoor bestaan prachtige kruiden- en wildplukboeken. Wat ik hier wil delen is vooral mijn eigen, innige relatie met onkruiden.
Waarom ik onkruiden omarm
Onkruiden zijn ware krachtpatsers. Ze bevatten vaak méér vitaminen, mineralen, antioxidanten én eiwitten dan de groenten die je in de supermarkt koopt.
Brandnetels en melde bijvoorbeeld: zo lekker! En het zijn echt “mineralenbommetjes.
Maar het gaat zeker niet alleen om de voedingswaarde:
1. Onkruiden zijn ook de ultieme overlevers.
Ze trotseren droogte, hitte en arme grond – de kracht (en antioxidanten) die ze daarbij opdoen geven ze aan ons door.
Met elke hap eet je een stukje veerkracht van de natuur zelf
2. En dan het gevoel van wildplukken…
Met je handen in het groen zelf je maaltijden of de topping ervoor bij elkaar zoeken.
Het verlaagt stress, moedigt je creativiteit aan, het brengt je in beweging en je bent heerlijk buiten en in verbinding met de natuur.
Persoonlijk denk ik dat het buiten zijn en die verbinding met voedsel de grootste gezondheidswinst is.
3. Bovendien is wildplukken een ideale manier om diverser te gaan eten.
Je voegt in één keer meer variatie toe aan je voeding – iets waar je darmmicrobioom dol op is.
Wist je dat voor een gezond/divers microbioom minstens 30 verschillende planten per week wordt aangeraden? Met een handjevol wilde blaadjes is dat ineens makkelijk binnen handbereik.
4. Eetbare schoonheid met verrassende smaken.
En oogstrelende eetbare bloemen. Daar waar ik maar een mogelijkheid zie, garneer ik de gerechten die ik serveer met prachtige bloemen of bloemblaadjes.
De aanblik maakt me vrolijk, en als finishing touch op een gerecht zijn ze onweerstaanbaar.
De meerwaarde van groene blaadjes uit de natuur
- Een kopje zuring (Rumex crispus) of een half kopje Oost-Indische kers (Tropaeolum majus) bevat meer dan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamine A (5000 IE).
- Een kopje kaasjeskruid (Malva sylvestris) bevat bijna 27% meer calcium dan dezelfde hoeveelheid volle melk (370 mg versus 276 mg) en 72% van de eiwitten (5,56 g versus 7,69 g). (4)(5)
- Wilde bessen (zoals bosbessen, vlierbessen) bevatten hoge concentraties antioxidanten, vooral anthocyanen.
- Melde (melganzevoet of wilde spinazie) is een ‘wild mineralenbommetje’, doorgaans rijker dan gecultiveerde bladgroenten. Zie mijn artikel over Melde.
- Brandnetel is beroemd om zijn hoge mineralengehalte; gedroogd bevat het zelfs 18–34% eiwit. Zie mijn artikel over brandnetel.
- Bramen bevatten vaak hoge gehaltes antioxidanten (anthocyaninen, ellaginezuren, quercetine, catechinen, procyanidinen) – vaak meer dan cultivars. (10) Zie mijn artikel over antioxidanten.
Onkruiden bekeken vanuit hun voedingswaarde
Grote variatie in nutriënten
Onkruiden hebben elk hun unieke samenstelling, vaak in fysiologisch gunstige verhoudingen.
Wilde planten bevatten vaak aanzienlijk meer vitaminen, mineralen, bitterstoffen, antioxidanten én eiwitten dan hun gekweekte tegenhangers.
Zo is brandnetel rijker aan ijzer, calcium en vitamine C dan spinazie.
Secundaire plantenstoffen
Wilde kruiden bevatten veel bioactieve stoffen (bitterstoffen, flavonoïden, tannines, etherische oliën) die grotendeels verdwenen zijn in moderne landbouwgewassen. Vooral bitterstoffen zijn cruciaal voor spijsvertering en ontgifting.
Levenskracht
Onkruiden zijn ware overlevers die hun kracht doorgeven aan wie ze eet.
Voedselzekerheid
Veel onkruiden overleven moeiteloos droogte en hitte.
Goede micro-organismen
Wilde planten dragen veel meer vriendelijke microben met zich mee dan gecultiveerde of substraatteelt.
Diversiteit op je bord
Voor een gezond microbioom wordt aangeraden minstens 30 planten per week te eten. Onkruiden maken dat haalbaar.
Betaalbaar
Wildpluk is een toegankelijke manier om voedzaam en vitaal te eten, zeker waar vers voedsel schaars of duur is. Zie mijn recept Andijviestamppot met groene blaadjes.
NB: De voedingswaarde varieert sterk per groeiplaats, seizoen, weersomstandigheden en plantendeel.
Specifiek voor ons microbioom
Vezeldiversiteit
Wilde planten leveren unieke vezelstructuren en prebiotica die ons microbioom voeden. Een divers microbioom vormt de basis voor zowel fysieke als mentale gezondheid.
Microbiële diversiteit
Via planten (en gezonde aarde eraan) krijg je blootstelling aan bacteriën, schimmels en gisten die in gewassen en bewerkt voedsel ontbreken. Dit draagt bij aan een veerkrachtiger microbioom en immuunsysteem.
Polyfenolen
Wilde kruiden zijn rijk aan polyfenolen, stoffen die ontstekingsremmend werken en belangrijk zijn voor de darmgezondheid.
NB: Niet alle micro-organisme zijn goedaardig. Goed wassen of blancheren verkleint risico’s.
Nadelen en risico’s
- Verwarring met giftige soorten – Zoals daslook vs. lelietje-van-dalen of eetbare vs. giftige paddenstoelen. Pluk alleen als je zeker weet wat je doet, of samen met een ervaren wildplukker.
- Verwerking vereist kennis: groene blaadjes kun je zo eten. Maar ga je ook aan de slag met bijvoorbeeld bessen, dan heb je weer meer kennis nodig. Sommige delen kunnen giftig zijn maar soms is flinke verhitting ook een vereiste.
- Milieuvervuiling – Planten kunnen zware metalen, pesticiden of uitlaatgassen opnemen. Zoek dus een schone plekken om te plukken!
- Overoogsten – Te veel plukken kan ecosystemen verstoren. Zie wildplukregels.
- Overeten – Onkruiden eet je met mate, een paar blaadjes en niet meer. Zoals Hippocrates zei: “Niets is gif, alles is gif. De dosis bepaalt.” Elke plant (ook groente) bevat ook stoffen die we ‘anti-voedingsstoffen’ noemen. Bij een overmaat zijn deze schadelijk.
- Juridische aspecten – Wildplukken is in veel natuurgebieden (boven kleine hoeveelheden) verboden.
- Onregelmatige beschikbaarheid – Seizoensafhankelijk, dus niet altijd constant verkrijgbaar.
HOUD DE WILDPLUKREGELS IN ACHT
Pluk met respect: neem alleen wat je nodig hebt en verstoor de natuur niet. Zie het kaartje ‘wildplukregels’
Kortom
Wildplukken biedt een enorme rijkdom aan nutriënten, bioactieve stoffen en microbiële diversiteit, én het brengt ons dichter bij de natuur. Maar het vraagt ook kennis, zorgvuldigheid en respect. Alleen zo benutten we de voordelen zonder risico’s of schade voor onszelf en de natuur.
De volledig blogtekst met bronnenlijst vind je hier
Kaartje met wildplukregels met dank aan Tanja Hilgers.
Rineke
Rineke Dijkinga
Rineke woont samen met haar man Jan in het prachtige Groningse Sellingen. Ze is gek op koken, wandelen, de natuur, haar hondje Tanka en al hun andere huisdieren.
