De buik en zijn signaalfunctie
Het alert signaleren van lichamelijke sensaties levert kennis over onszelf op. Lichaam en geest vormen een eenheid. Aan ons lichaam kunnen we aan de hand van pijn, een druk- of leegtegevoel ook waarnemen wat zich in onze geest, soms nog onbewust, afspeelt aan teleurstelling, boosheid of andersoortige emotie. Artsen noemen lichamelijke ziektes met een mogelijk psychische achtergrond ‘psychosomatisch’. Ook onze buik speelt hierbij, als signaalfunctie, een belangrijke rol.
Door Jan Hoes, arts voor homeopathie (N.P.) en redactielid
Een fysiologische verklaring van het voelen van lichamelijke pijn, druk of opgeblazenheid in de buik bestaat niet. Ook niet van het voelen van verdriet of vreugde. Emoties zelf zijn volgens menig neurowetenschapper het gevolg van biochemische processen in onze hersenzenuwcellen. Of een eventuele vrije wil invloed heeft op het optreden van gevoelens is nog onderwerp van wetenschappelijke discussie. Wel is bekend dat we met de frontale hersenschors kunnen bepalen wát we met gevoelens doen of niet. Ik denk dat zowel fysieke als psychische gevoelssensaties iets te maken hebben met een onderliggend basaal energetisch bewustzijnsveld. Het is verbazingwekkend hoe rijk onze taal is aan uitdrukkingen die een link leggen tussen een psychisch gevoel en een lichamelijke sensatie. En dan gaat het niet alleen over ‘vlinders in de buik’. We kunnen onszelf helpen door bewust na te gaan welk specifiek psychisch gevoel in ons samengaat met een bepaalde gevoelde lichamelijke sensatie.
Diverse buikorganen
De buik bevat naast spijsverteringsorganen, urinewegorganen en inwendige voortplantingsorganen ook bloedvaten, zenuwen en lymfevaten. Zenuwen hebben verbinding met de hersenen, waar gevoelsinformatie van buikorganen en buikwand verwerkt en geïnterpreteerd wordt. Omgekeerd kan informatie van emoties of stress vanuit de hersenen doorgaan naar zenuwen verderop in het lichaam en in de buik fysiek gevoeld worden. Als je op een bepaalde plek in de buik iets voelt, kan er op die plaats bij een orgaan iets fysieks aan de hand zijn, maar het probleem kan zich ook elders afspelen. Zo kan bij kinderen, die het lichaam nog als één groot geheel kunnen ervaren, een oorontsteking soms als buikpijn worden gevoeld. Ook kan buikpijn bij kinderen een niet-lichamelijke achtergrond hebben van angst, school- of thuisproblemen.
De maag
In de maag wordt maagzuur geproduceerd dat gegeten voedsel zuur maakt en met het eten meegekomen bacteriën doodt waardoor die niet in de darmen terechtkomen. Bij te veel maagzuurproductie kan ook een maagzweer ontstaan. Iemand met een wat zurige uitstraling noemen we gekscherend wel een zuurpruim. Het zou zomaar kunnen dat zo iemand ook echt te veel maagzuur produceert. Naast de Helicobacter-bacterie spelen hierbij vaak ook stressfactoren een rol, zoals problemen op het werk of in de relatie en als die verborgen blijven, worden bijbehorende spanningen vaak ‘opgevreten’ en niet goed ‘verteerd’. De spijsvertering staat symbool voor het opnemen en het al of niet kunnen verteren van indrukken van de buitenwereld en de maag is zo een centrum van verwerking van emotionele indrukken. Zo kunnen uitdrukkingen als ‘dit is moeilijk verteerbaar’, ‘iets ligt me zwaar op de maag’ of ‘het beneemt me de eetlust’ een verband leggen tussen een gevoel en een fysieke klacht. Men kan honger hebben naar eten, maar ook naar troost of liefde. Zo zeggen we ook dat de liefde van de mens door de maag gaat. Homeopathische middelen die bij maagklachten een rol van betekenis kunnen spelen, zijn onder andere Nux-vomica, Arsenicum, Lycopodium en Kalium-carbonicum.
Darmen
Een volwassene heeft zo’n vijf meter dunne en ruim een meter dikke darm. Vanuit de maag komt het voedsel in de twaalfvingerige darm, de eerste 25 centimeter van de dunne darm. Hier worden eiwitten, vetten en koolhydraten uit het eten afgebroken door enzymen uit gal en alvleesklier tot opnieuw bruikbare moleculen. Die komen vervolgens via de dunnedarmwand in het bloed terecht. De dikke darm, met veel nuttige bacteriën, dikt de brij in door er water en zouten uit te halen. De uiteindelijke ontlasting hoopt zich op in de 12 cm lange endeldarm, eindigend in de anus. Bekende darmproblemen zijn diarree, hardlijvigheid of ook voedselallergie. Diarree kan veroorzaakt worden door problemen in darmen, galblaas of alvleesklier of door allerlei infectieziektes. Hardlijvigheid heeft meestal te maken met leefstijl of eetgewoontes zoals onvoldoende rauwkost of volkorenproducten. Voedselallergie die zich uit in darmproblemen gaat soms samen met een moeizame aanpassing aan omgevingsfactoren. Onbewust legt men verband tussen psyche en darmproblemen via uitdrukkingen als ‘ik heb er schijt aan’, of ‘ik poep in mijn broek van angst’. Hardlijvigheid kan ook passen bij mensen die zich moeilijk kunnen uiten of alles ‘oppotten’, dingen moeilijk los- of op zijn beloop kunnen laten.
De lever als energieleverancier
Alles wat uit de dunne darm in het bloed wordt opgenomen komt grotendeels door de poortader in de lever: verteringsproducten maar ook gevaarlijke stoffen die echter in de lever ontgift worden. Net als in de spieren wordt er suiker in de vorm van glycogeen opgeslagen als energievoorraad. Ook stapelt de lever vitamines, cholesterol uit de vetvertering en mineralen zoals ijzer, dat gebruikt wordt voor de vorming van rode bloedcellen in het beenmerg. De lever bouwt nieuwe eiwitten op zoals enzymen, antistoffen en het bij ontstekingen volop in het lichaam aanwezige CRP (C-reactief proteïne ofwel eiwit). Niet de lever zelf maar het leverkapsel kan pijn geven bij een vergrote lever door het eten van te veel vet of het gebruik van alcohol of drugs. Kapotte rode bloedcellen worden in de lever afgebroken tot bilirubine, die de gewone ontlastingskleur geeft en die samen met water en galzouten de gal vormt. Bij te veel afbraak van rode bloedcellen komt er méér bilirubine vrij en gaat de huid geel zien. Geelzucht kan ook ontstaan bij een leverontsteking.
Gal spuwen
Te veel gal was in de oudheid al een teken van leverziektes en leidde bij zogenoemde cholerische mensen ook tot kwaadheid. De lever en de gal staan symbool voor agressie. Niet voor niets zegt men wel eens: ‘van kwaadheid gal spuwen’. Magnesium-muriaticum is een homeopathisch middel wat bij mensen met een combinatie van lever- en/of galklachten met kwaadheid wel eens kan helpen.
Galblaas
De lever maakt dus gal aan, slaat die op in de galblaas en loost die met emulgerende galzouten erin, als er vet verteerd moet worden, door een opening in de twaalfvingerige darm waar ook het afvoerbuisje van de alvleesklier uitkomt. Lukt het afvoeren van gal niet door een blokkade van een galsteen, dan hoopt de gal met bilirubine zich op en ontstaat naast buikpijn ook geelzucht en wordt de ontlasting witter.
Alvleesklier
De pancreas (alvleesklier) produceert enzymen, verteringssappen, die samen met galzouten de spijsbrij in de darmen omzetten tot moleculen voor energie en opbouw van het lichaam. Een ontsteking van de alvleesklier kan ook door galsteenblokkade rond het afvoerbuisje veroorzaakt worden. De klier maakt ook het hormoon insuline aan dat het suikergehalte in het bloed op peil houdt. Een insulinetekort veroorzaakt diabetes of suikerziekte, waarbij suiker onvoldoende opnieuw in de lichaamscellen opgenomen wordt en ten slotte in de urine terechtkomt.
Urinewegen
De nieren filteren het bloed en scheiden afvalstoffen uit die het lichaam als urine verlaten. De kwaliteit van de uitgescheiden urine zouden we kunnen spiegelen aan wat er uiteindelijk overblijft van de manier van omgang met onze emoties. Urinedruk en plasdrang dwingt tot loslaten, wat oplucht. Een blaasontsteking kan een geïrriteerde branderige pijn bij het plassen geven. Wellicht zit er een gevoel onder dat iets loslaten pijnlijk is of dat je jezelf ergens mee onder druk zet.
De buik binnen ons energieveld
Net als in de homeopathie staat ook in de eeuwenoude chakraleer de levensenergie centraal. Van de zeven hoofdchakra’s kunnen we er twee in de buik situeren: het tweede chakra, ook wel het buichakra of heiligbeenchakra genoemd, en net boven de navel, wat dieper in de buik, het derde chakra ofwel de zonnevlecht. Dit chakra relateert men aan de spijsverteringsorganen, lever en alvleesklier. Het zou energie leveren voor opbouw van ons zelfvertrouwen en onze passie doen opvlammen.
Gelezen in: Homeopathie Magazine HM november 2019
